Aminosiden

Specialiteiten met:
Paromomycine
Gentamicine
Apramycine
Spectinomycine

Zie ook:
Associaties
Aminosiden gebruikt bij diarree

Indicaties - werkingsspectrum - resistentie
Aminosiden (of aminoglycosiden) zijn bactericide antibiotica die vooral actief zijn tegen aërobe GRAM- en tegen sommige mycoplasmen en mycobacteriën. In anaëroob, zuur en/of purulent milieu neemt hun activiteit af.
Aminosiden worden in de volgende groepen onderverdeeld:
- Streptomycine (niet in de handel) en dihydrostreptomycine (voor de specialiteiten, zie associaties) bezitten een werkingsspectrum dat verruimd is met mycobacteriën en sommige mycoplasmen en staphylococcen, maar zijn inactief tegen de genera Pseudomonas en Proteus. Ze worden parenteraal gebruikt in combinatie met benzylpenicillines. Streptococcen zijn het doelwit van het synergistisch effect van streptomycine en penicilline.
- Neomycines: tot deze groep behoren neomycine (voor de specialiteit, zie associaties en associaties gebruikt bij mastitis ), kanamycine (voor de specialiteit, zie associaties voor behandeling van mastitis)  en paromomycine. Hun activiteit tegen staphylococcen ligt hoger dan die van streptomycine. Dit geldt, zij het in mindere mate, ook voor streptococcen. Talrijke pseudomonas zijn gevoelig, Pseudomonas aeruginosa niet.
- Gentamicine en apramycine: de meest actieve aminosiden zijn actief tegen talrijke GRAM+ en GRAM- (waaronder E. coli en salmonella’s), tegen mycoplasmen en Pseudomonas aeruginosa.
- Spectinomycine: wordt gebruikt voor de behandeling van infecties met mycoplasmen en bepaalde GRAM- zoals coliformen, salmonella’s en pasteurella’s. Spectinomycine wordt eveneens in associatie met lincomycine gebruikt.
Farmacodynamie
Na penetratie van de bacteriële celwand, inhiberen ze de proteïnesynthese door te binden op de 30 S eenheid van de bacteriële ribosomen met een bactericide werking als gevolg.
Farmacokinetiek
Aminosiden worden per os of parenteraal toegediend. Bij een intact maagdarmkanaal is hun resorptie gering; de orale weg is wel aangewezen bij enteritis veroorzaakt door GRAM- kiemen. Geneesmiddelen met aminosiden voor oraal gebruik worden besproken in het hoofdstuk over het spijsverteringsstelsel. Na parenterale toediening is hun distributie beperkt tot de extracellulaire vloeistof. Ze gaan zeer moeilijk doorheen de biologische barrières en bereiken zeer lage concentraties in de melk, bronchiale secreties en cerebrospinaal vocht. Ze worden via glomerulaire filtratie geëlimineerd.
Bijwerkingen
Alle aminosiden zijn in verschillende mate ototoxisch, in het bijzonder bij de kat, en nefrotoxisch. Jonge dieren zijn gevoeliger. Aminosiden kunnen, vooral tijdens anesthesie en in combinatie met spierrelaxerende stoffen, ook een neuromusculaire blok veroorzaken die kan leiden tot paralyse en apnoe. Deze neuromusculaire blok kan worden opgeheven door toediening van neostigmine en calciumgluconaat. Intraveneuze toediening kan ten gevolge van een hypocalcemie negatieve invloed hebben op het hart. Spectinomycine, een aminocyclitol met een andere chemische structuur dan de aminosiden, lijkt minder toxisch.
Interacties
Nefrotoxiciteit wordt versterkt door gebruik van diuretica zoals furosemide en mannitol. De ototoxiciteit wordt versterkt door gelijktijdig toedienen van furosemide. Synergistische werking met bactericide antibiotica, zoals deze van de betalactamgroep, kan optreden tegen bepaalde kiemen (zie associaties)
Voorzorgen bij het gebruik
Het is aangewezen de nierfunctie na te gaan. Wegens hun geringe veiligheidsmarge is het noodzakelijk de dosis te verlagen bij obese of gedeshydrateerde patiënten of patiënten met nierproblemen. Intraveneuze injectie kan eveneens leiden tot myocarddepressie te wijten aan hypocalcemie. Neomycine zou wegens zijn hoge toxiciteit uitsluitend oraal mogen worden aangewend bij de behandeling van infecties van het spijsverteringsstelsel of lokaal bij uterus- of huidinfecties. Parenteraal gebruik dient met de nodige voorzichtigheid te gebeuren. Er wordt opgemerkt dat er therapeutische alternatieven bestaan.
Voortplanting en lactatie
Aminosiden gaan doorheen de placenta en kunnen in zeldzame gevallen aanleiding geven tot neurologische (aantasting van kopzenuw VIII) en nefrologische symptomen bij de foetus. Uitscheiding via de melk is minimaal en het risico bij zogende dieren is bijgevolg klein.

Paromomycine

Gentamicine

Apramycine

Spectinomycine