Fluoroquinolonen

Specialiteiten met:
Danofloxacine
Difloxacine
Enrofloxacine
Flumequine
Ibafloxacine
Marbofloxacine
Orbifloxacine

Door toevoeging van een fluoratoom werden fluoroquinolonen afgeleid van de quinolonen. De werkingsspectra van quinolonen en fluoroquinolonen verschillen ten opzichte van elkaar. Tot deze groep behoort flumequine, een fluoroquinolone gebruikt in de behandeling van gastro-intestinale infecties bij nutsdieren en recentere fluorverbindingen zoals enrofloxacine, marbofloxacine, danofloxacine, difloxacine, ibafloxacine en orbifloxacine. Deze verbindingen zijn zuiver synthetisch.
Indicatie - werkingsspectrum - resistentie
Fluoroquinolonen zijn actief tegen GRAM- aeroben (ook Pseudomonas aeruginosa), mycoplasmen en rickettsias, maar weinig actief tegen anaeroben. Ze bezitten een variabele, doch matige activiteit tegen GRAM+. Recente fluoroquinolonen die in de humane geneeskunde gebruikt worden, hebben een hogere werking tegen Gram+ en anaeroben. Resistenties zijn in de eerste plaats een gevolg van mutaties ter hoogte van de genen die coderen voor bacteriële topoisomerasen maar soms ook van het bestaan van een effluxsysteem waardoor het antibioticum verwijderd wordt uit de bacteriecel. Recente posologieschemas die gebaseerd zijn op het geven van hoge dosissen voor een relatief korte tijd, verzekeren echter een optimale werkzaamheid van het antibioticum en beperken waarschijnlijk het optreden van resistenties. Voor meer informatie over resistenties bij fluoroquinolones zie Folia Veterinaria 2004 nr3 en 2008 nr3.
Farmacodynamie
De bactericiede werking van de fluoroquinolones wordt veroorzaakt door inhibitie van proteïnen (topo-isomerasen), waaronder het bacterieel DNA-gyrase, die verantwoordelijk zijn voor de stabilisatie van de driedimensionele structuur van het bacterieel DNA.
Farmacokinetiek
Bij monogastrica worden fluoroquinolonen oraal snel en nagenoeg volledig geresorbeerd (80 - 100 %). Een uur na opname worden de maximale plasmaconcentraties bereikt. De orale absorptie vermindert in aanwezigheid van magnesium en aluminium (antiacida). Bij ruminantia is de orale biodisponibiliteit laag. Door hun sterk lipofiel karakter is er een grote weefseldistributie, met goede penetratie naar bronchiale secreties, been, kraakbeen en prostaat. Concentratie van deze stoffen in macrofagen en neutrofielen leidt tot een hoge concentratie ter hoogte van de ontstekingsplaatsen. De urinaire concentratie kan 10 maal hoger zijn dan de plasmaconcentratie.
Contra-indicaties
Het gebruik van fluoroquinolonen bij dieren met gewrichtsproblemen of groeistoornissen dient met de nodige omzichtigheid te gebeuren en enkel wanneer geen andere therapieën voorhanden zijn.
Bijwerkingen
Fluoroquinolonen zijn weinig toxisch. Hun voornaamste bijwerking is het aantasten van het kraakbeen bij opgroeiende honden. Daarom wordt aangeraden om voor elke specialiteit in de bijsluiter de rubriek “contra-indicaties” te raadplegen. In het algemeen is toediening van deze stoffen aan honden jonger dan 1 jaar of jonger dan 18 maanden bij reuzenrassen, tegenaangewezen. Voor marbofloxacine vermeldt de bijsluiter echter een kortere periode. Bij gebruik van hoge dosissen werden spijsverteringsstoornissen (nausea, braken) en zenuwstoornissen beschreven. Toxische effecten ter hoogte van de retina die kunnen leiden tot blindheid, werden gemeld bij de kat na een overdosis enrofloxacine.
Interacties
De klaring van moleculen die door de lever worden gemetaboliseerd (v.b. theofylline) kan door quinolonen gereduceerd worden.
Voorzorgen bij het gebruik
Na orale toediening van deze stoffen aan nutsdieren kunnen resistente bacteriepopulaties ontstaan in de darmflora van deze dieren, die overgebracht kunnen worden naar de darmflora van de mens. Daarom kunnen fluoroquinolones uitsluitend als tweedelijnsantibiotica gebruikt worden, dus na identificatie van de kiem en vaststelling van haar gevoeligheid. In urgente gevallen kan een uitzondering gemaakt worden voor ernstige infecties die niet reageren op andere antibiotica. De dosis moet worden verlaagd bij nierinsufficiëntie.
Voortplanting en lactatie
Voor de meeste fluoroquinolones werd de veiligheid van hun gebruik tijdens dracht en lactatie niet vastgesteld. Gebruik van ibafloxacine bij drachtige honden is mogelijk. Het veilig gebruik van deze stof bij drachtige katten of tijdens de lactatie van honden en katten of bij mannelijke fokdieren werd niet vastgesteld.

Danofloxacine

Difloxacine

Enrofloxacine

Flumequine

Ibafloxacine

Marbofloxacine

Orbifloxacine